ΑΡΕΘΟΥΣΑ


“ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ”
December 15, 2007, 6:27 pm
Filed under: 1, Επισκοπή

«ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ»

Περιβαλλοντική και Ιστορική αποκατάσταση

               (Με Β.Δ. που δημοσιεύτηκε το 1921  η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΣ -Π.Επισοπή- χαρακτηρίστηκε ως Βυζαντινό Μνημείο. Με αυτό το δεδομένο θεωρείται αντιπροσωπευτική, δηλαδή κληρονόμος, όλων των Βυζαντινών Εκκλησιών, που προηγήθηκαν)                                                                                          

————————————————————–

      Στη Μεσοβυζαντινή περίοδο και ειδικότερα το 10ο αιώνα χτίζεται, για λόγους που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε ακριβώς, το «Μεσαιωνικό Κάστρο της Μεσαρέας», (Μεσαριάς). Μεσαρέα είναι η Μεσαιωνική ονομασία της «Μεσογαίας» ή «Μασογείων» της Πελοποννήσου, δηλαδή της ΑΡΚΑΔΙΑΣ.

Η μικρή πολιτεία δεν έχει τη φυσική οχύρωση που απαιτεί ένα μεσαιωνικό κάστρο, για αυτό πρέπει να δεχτούμε  πως η «Καστροπολιτεία» της Τεγέας. χτίζεται κουβαλώντας μαζί της την ταυτότητα της ιστορικής συνέχειας, πάνω στον ευρύτερο περίβολο της αγοράς της Αρχαίας Τεγέας επί εκτάσεως 30 περίπου στρεμμάτων.

Πάνω στον επιβλητικό τοίχο του αναλήμματος του Αρχαίου Θεάτρου οικοδομούν τη «Δέσποινα Στρατηγό», υπέρμαχο προστάτιδα της «Καστροπολιτείας της Μεσαρέας», την «Παναγία του Θεάτρου» που έμεινε και μένει στη θέση της, «ΕΠΙ ΤΑΣ», στη ράχη μιας τεράστιας ασπίδας διαμέτρου 80 μέτρων, σαν δείγμα Ιστορικής Εθνικής Συνέχειας. Ενώ γύρω της κείτονται τα ιερά μέλη μιας νεκρής πολιτείας, που συνεχίζουν να μάχονται τον αγώνα της ύπαρξής τους ενάντια στις αλλοπρόσαλλες επιδρομές των «Μιξοβάρβαρων» της εποχής μας.

            Η ολιγάνθρωπη μεσαιωνική Τεγέα δεν μπόρεσε να κρατήσει την πολιτική και πνευματική της αυτονομία από τους «Δεσποτάδες» της Λακεδαίμονος, που τη θεώρησαν, ξεκινώντας από τις δικές τους Αμύκλες (Νότια της Σπάρτης), σαν τις μικρές Αμύκλες, δηλαδή «Αμύκλιον». Και με τον καιρό της κόλλησαν το προσωνύμιο Αμύκλιο, Αμύκλι, Νύκλι. Και όταν στη Μεσοβυζαντινή περίοδο  (1082 μ.Χ.) «προάγεται» σε Επισκοπή αποκαλείται «Επισκοπή Νυκλίου».

Αργότερα η πόλη Φραγκοκρατείται και ελευθερώνεται  το 1294. Και όταν αμέσως εκκενώνεται αναγκαστικά (δεν είμαστε βέβαιοι για το ολοκληρωτικά) από τους κατοίκους της με διαταγή του «ελευθερωτή» Βυζαντινού στρατηγού Ασάν, παραμένει «ΕΠΙ ΤΑΣ» με φωτοστέφανο το τσαλακωμένο βυζαντινό της διάδημα, τον οχυρωμένο περίγυρο. Αυτή την εικόνα παρουσίαζε στην απελευθερωμένη Ελλάδα η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΣ, η «Παναγία η Ελευθερώτρια».

Επί 400 χρόνια η Παναγία και ο ιερός περίγυρος λειτουργούσε μυστηριακά και ήταν το αληθινό «Κρυφό Σχολείο» που ετοίμαζε την ανάσταση του γένους. Ο Γάλλος ερευνητής του 1829 Ε. Γκινέ είδε τον Ιερό Περίβολο και στη μέση το Ναό να υψώνει τους πέντε τρούλους του στον ελεύθερο ουρανό της ηρωικής Αρκαδίας σαν λάβαρο ελευθερίας. Ήταν η εικόνα του Αρκαδικού δειλινού με τον «θρώσκοντα ήλιο της Αρκαδίας», τον ήλιο που χορεύει στις κορφές των Αρκαδικών βουνών που χορεύουν μαζί του «κύκλω ορχουμένων» τον αιώνιο κυκλικό χορό της ζωής.

Ο χώρος έμεινε σεβαστός και «άβατος» για τους Οθωμανούς, ενώ διπλανοί οικισμοί φέρουν ονόματα κατακτητών. Όπως Ομέρ Τσαούσης, Ιμπραήμ Εφέντης, Μεχμέτ Αγάς. Πιαλής, Έτσι ο σεβασμός και η ιερότητα  της «ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΣ» τονίζεται και από τη σχετικά νεότερη ιστορία της. Φοβερή ήταν η εμπειρία της από τη «μεγαλοψυχία» του Δήμου Τεγέας που επέτρεψε στο νεοσύστατο (1883) Τεγεατικό Σύνδεσμο να τη θεωρεί σαν Εκκλησία-Μαγαζί. Είδαμε σε άλλο σημείωμά μας πώς με πλαστογραφίες και άλλες αλχημείες προσπάθησαν, ιδιαίτερα το 1900 και το 1930, να την «εξαφανίσουν» και να την εμφανίσουν σαν δικό τους κατασκεύασμα, σαν μια «ΚΙΤΣ» Βυζαντινή Εκκλησία.

Σήμερα με την παρέμβαση, φροντίδες, δαπάνες και αγάπη του Υπουργείου Πολιτισμού η ιστορική Εκκλησία της Μεσαρέας (Αρκαδίας) παίρνει το αρχοντικό της πρόσωπο ως «Σεβάσμια Βυζαντινή Δέσποινα». Χωρίς «μεταμοσχεύσεις», αλλά με λεπτές χειρουργικές παρεμβάσεις που απομάκρυναν όλα τα «καρκινώματα» των τελευταίων 100 ετών. Και συγχρόνως το οικοδόμημα  στερεώνεται για να επιβιώσει, υπό ομαλάς συνθήκας, άλλα 1.000 χρόνια.

«Κάποιοι» είδαν την Παρθένο της Αρκαδίας «ως επίκληρο κόρη» αποβλέποντας στα «φλουριά» του παγκαρίου της. Θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε τη νοοτροπία τους ως «μιξοβαρβαρισμό», μικτή συμπεριφορά «πιστών» και εμπόρων. Και όμως είναι μια γνήσια κληρονόμος της ιστορίας και του πολιτισμού. Και γνήσια έκφραση της Λαϊκής Παράδοσης καθώς ενσάρκωνε στο μαρμάρινο κορμί της τον εθνικό μύθο του «Μαρμαρωμένου Βασιλιά». «Πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικά μας θα’ ναι».

Αυτή τη γλώσσα μίλαγε η «Παναγία της Τεγέας» με το υψωμένο περήφανο κεφάλι της και το «χρυσό» φωτοστέφανο του βυζαντινού κάστρου της. Και είχε μια άμεση «μη λεκτική επικοινωνία», την επικοινωνία που γίνεται με την εικόνα χωρίς την ανάγκη γραφής, ανάγνωσης και γραμματικών γνώσεων.

Η «ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΣ» κληρονόμησε τις πέντε (5) γνωστές  Παλαιοχριστιανικές (Πρωτοβυζαντινές) εκκλησίας της Τεγέας αλλά και άλλες που ξέρουμε και δεν ξέρουμε. Την εκκλησία στο σηκό της Παρθένου Αλέας Αθηνάς, τον επισκοπικό Ναό του Επισκόπου Ωφελίμου του 5ο αιώνος στον Αγιο Ιωάννη τον Προβαντινό, το τρίκλιτο Μεσοβυζαντινό(;) εκκλησάκι στο κτήμα Ρέππα μεταξύ Αλέας-Επισκοπής, τον τρίκλιτο Επισκοπικό Ναό του Αγίου Θύρσου στη Δυτική πλευρά του Αρχαιολογικού Πάρκου ( αναγράφεται «Επίσκοπος» Θύρσος ο Οσιώτατος  στην κτιτορική επιγραφή του σωζόμενου μωσαϊκού δαπέδου της Εκκλησίας που αναπαριστά το χαμένο Παράδεισο της ΕΔΕΜ συμβολίζοντας και τον Αρκαδικό Παράδεισο). Παρακείμενο δίπλα της βρίσκεται προς Β. ως αδιαίρετο σύνταγμα το παρεκκλήσιο της Αγίας Τριάδος. Σε μικρή απόσταση  Ν.Δ. του Αρχαίου Θεάτρου την τρίκλιτη Παλαιοχριστιανική Βασιλική του Απόλλωνα με μήκος κλίτους τα 45 μ. Αυτή η διάδοχος του Ναού του Απόλλωνα Ήλιου μπορεί να ήταν αφιερωμένη στο Χριστό, αφού η γέννησή του ταυτίστηκε με τη γέννηση του Ήλιου, αλλά και του  Sol Invictus, του Παντοδύναμου  Ήλιου των Ρωμαίων.  

            Με φόβος, δέος, και κατάπληξη οι χριστιανοί Τεγεάτες αντίκριζαν τον τελευταίο Τρίκλιτο Παλαιοχριστιανικό Μεγαλοπρεπή Επισκοπικό Ναό τους Β. Δ. του Θεάτρου και στη Αγορά των Ελληνιστικών χρόνων (στο κέντρο της Ανασκαφής), να καταστρέφεται από φωτιά. Έτσι οι  Τεγεάτες από τα μέσα του 7ου αιώνα μ.Χ. έβλεπαν με ευλάβεια τους μαυρισμένους τοίχους της καμένης Επισκοπής τους που υψώνονταν ικετευτικά στον Αρκαδικό Ουρανό.

Η ολιγανθρωπία και οι επιδρομές των βαρβάρων αφάνισαν την πολιτική υπόσταση της υπερχιλιετούς πόλης της Τεγέας. Αλλά η «Καμένη Παναγία» που προσδιόριζε τοπωνυμικά και τον περιβάλλοντα χώρο ως «ΠΑΛΑΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗ», επιβίωσε στις ιστορικές μνήμες των Αρκάδων.

Στη Β.Δ. πλευρά της Ανασκαφής μια μονόκλιτη εκκλησία της Μεσοβυζαντινής Περιόδου (Η «Παναγία των Φτωχών» ) μας οδηγεί χρονικά στην «Παναγία του Θεάτρου», πεντάτρουλο εγγεγραμμένο σταυροειδή Ναό του 10ου αιώνος, που το 1082 γίνεται Επισκοπικός Ναός (Επισκοπή). Όταν το 1294 η Καστροπολιτεία της Μεσαρέας εγκαταλείπεται βίαια, δημιουργείται το Μουχλί που διαμορφώνεται σε μια ισχυρότερη καστροπολιτεία χτισμένη σε οχυρό κωνικό ύψωμα με τριπλή σειρά οχυρώσεων.

Το «Μουχλί» αναφέρεται από τους Υστεροβυζαντινούς ως «Κάστρο της Τεγεάτιδος» (ως εκεί έφταναν και τα όρια της Αρχαίας Τεγέας), γιατί στους τελευταίους χρόνους του Βυζαντίου κυριαρχεί ο Ελληνικός χαρακτήρας της Αυτοκρατορίας. Η νέα πόλη μετά από 155 χρόνια ακολούθησε την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Πολιορκήθηκε για λίγες μέρες και όταν οι πολιορκητές Τούρκοι του Μωάμεθ κατέλαβαν τις πηγές του νερού, οι διψασμένοι Μουχλιώτες της Τεγέας αναγκάστηκαν να παραδώσουν την πόλη τους.  

Οι κάτοικοι εσκόρπισαν και η εγκαταλελειμμένη πόλη σιγά σιγά ερημώνεται. Τα χτίρια μεταβάλλονται σε ερείπια, οι δρόμοι και οι αυλές σε χωράφια. Από τη «θυγατέρα» της «ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΓΕΑΣ», που μετακόμισε ως Επισκοπικός Ναός στο Μουχλί, σώζονται τα λιγοστά ερείπια της «Παναγίας της Μουχλιώτισσας» δίπλα στα ερείπια του Παλατιού στην κατώτερη οχυρωματική ζώνη του Κάστρου.

Για 155 χρόνια ήταν ο Επισκοπικός Ναός του Νέου Αμυκλίου, η Νέα Επισκοπή, η Επισκοπή. Και ο άλλοτε Επισκοπικός Ναός του Θεάτρου της Τεγέας παρέμεινε και παραμένει ως «Παλαιοεπισκοπή», συνέχεια μιας άλλης Παλαιάς Επισκοπής. Ένας κομψός και ευλαβής ναός που κουβαλάει την ιστορία της ακμής του Βυζαντίου κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Μακεδόνων Αυτοκρατόρων.

Η αρχιτεκτονική σύνθεση του πεντάτρουλλου Ναού της Π. Επισκοπής  οφείλεται σε έμπειρους αρχιτέκτονες που είχαν σαν αρχιτεκτονικό πρότυπό τους την περίφημη (πολυθαύμαστον)  «Νέα Εκκλησία» που ιδρύθηκε στο Παλάτι το 881 μΧ. από τον Μακεδόνα Αυτοκράτορα Βασίλειο τον Α. Εκφράζει το Ελληνικό μέτρο στα πλαίσια του Βυζαντινισμού με τη χάρη, την πλαστικότητα, την κομψότητα, την ιερότητα και το θείο μεγαλείο της.

 Ήταν, είναι και παραμένει η Επισκοπή, το υλικό σώμα της Παναγίας. Απλή και κοσμοπολίτισσα σαν τον οικουμενικό χαρακτήρα της χριστιανικής πίστης όπως τον εκφράζει ο Μεγάλος Δάσκαλός της Απόστολος Παύλος. Αυτός που πήρε μια εβραϊκή αίρεση και τη μεταμόρφωσε σε παγκόσμιο κίνημα και θρησκεία.

Αυτή την πίστη μετέφεραν στην Αρκαδία οι μαθητές του Αποστόλου Παύλου. Απλοί Αρκάδες χωρικοί , το πιθανότερο, που δούλευαν για βιοπορισμό το χειμώνα στα παράλια της Κορινθίας. Κατά την επιστροφή τους μαζί με τους καρπούς του μόχθου τους κουβάλησαν και τα νάματα της χριστιανικής πίστης και λατρείας.

Το μέγα πλήθος των Πρωτοχριστιανικών Ναών μετατρέπει την Τεγέα σε χώρο σεπτού τεμένους και ιερού προσκυνήματος. Ευγενής κληρονόμος των πάντων η «Πολύφερνη Κόρη της Τεγέας», η «Παναγία της Επισκοπής». Απλά ΠΑΝΑΓΙΑ και απλούστερα ΕΠΙΣΚΟΠΗ,  όπως την αποκαλεί συνήθως ο ευσεβής λαός της Αρκαδίας. Τη λάτρεψε και τη λατρεύει σαν ιερή παρακαταθήκη ενός πολιτικού και εθνοθρησκευτικού μεγαλείου που, συμβολικά,  η μορφή και η παρουσία της αναβιώνει.

Μπορεί να λήστεψαν οι «Νέοι Επιδρομείς» το χρυσό φωτοστέφανο του μεσαιωνικού περιβόλου της, μπορεί να γνώρισε μια παράξενη «Φραγκοκρατία» 120 χρόνων. Ακόμα και φράγκικα την έντυσαν με τσιμεντόλασπες, για να την κάνουν αγνώριστη. Ώσπου ήρθε ελευθερωτής το Υπουργείο Πολιτισμού με άξιους επιστήμονες και συνεργάτες, για να της ξαναδώσουν την αρχαία δόξα και το παλιό μεγαλείο της. Να την κάνουν και πάλι «Παναγία των Ορθοδόξων».

Ένας νέος “ΑΣΑΝίδης” στρατηγός ξαναήρθε στην Τεγέα ελευθερωτής, για να δώσει μια για πάντα τέλος στην περίοδο της «Δεύτερης Φραγκοκρατίας». Και οι ευλαβείς επισκέπτες ξαναβλέπουν πια σε όλο το μεγαλείο της τη «Δέσποινα του Βυζαντίου». Πρόμαχος της νέας προσπάθειας η έμπειρη αρχιτέκτων, η Φρατζή Αλεξάνδρα που εκπροσωπεί και τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών Μνημείων.

Οι εργασίες περιβαλλοντικής αποκατάστασης, στεγανοποίησης  και στερέωσης τελειώνουν. Οι σχεδόν αμμοποιημένοι αρμοί των θεμελίων ισχυροποιήθηκαν και έγιναν συμπαγείς με ενέσιμο υλικό. Η στεγανοποιημένη στέγη, χωρίς χαλκώματα, καλύπτεται με σύνεση και ευλάβεια με νέα χειροποίητα κεραμίδια. Τα περίτεχνα βυζαντινά τούβλα άρχισαν τον κύκλιο χορό τους. στο πλαστικό κορμί μιας αναγεννημένης εκκλησίας. Το μαρμάρινο δάπεδο αποκαταστάθηκε.

Στο μεσοκαλόκαιρο, όπως προβλέπει η πάντοτε παρούσα αρχιτέκτων Αλεξάνδρα Φρατζή,  τελειώνει όλος αυτός ο κύκλος στεγανοποίησης, στερέωσης και περιβαλλοντικής αρχιτεκτονικής αποκατάστασης του μνημείου. Εν τω μεταξύ είναι ελεύθερος ο χώρος για να αρχίσουν οι εργασίες του δεύτερου ανεξάρτητου κύκλου, της συντήρησης και στερέωσης των τοιχογραφιών του Ναού.

Έτσι φτάνει η στιγμή για την ιστορική, εθνική και θρησκευτική αποκατάσταση του μοναδικού αυτού μνημείου. Χρέος μέγα του ιστορικού Δήμου Τεγέας. Αλλά και των άλλων Δήμων,  πραγματικών κληρονόμων του κλέους και τη δόξας του ευρύτερου χώρου της Αρχαίας Τεγέας.

Μιλάμε για Πανελλήνιο Εθνικό και Θρησκευτικό Προσκύνημα. Χρειάζετα ακόμη και η συμπαράσταση μαζί με τις ευλογίες της Ιεράς Μητροπόλεως Μαντινείας και Κυνουρίας. Ανυπόμονα περιμένουμε να έρθει ο σαρισοφόρος Αλέξανδρος που θα περάσει καβάλα το μιξοβάρβαρο «Γρανικό» και θα στήσει  μεγαλοπρεπές ανάκτορο ελευθερίας. και ευλαβείας 

                                                                                            Παναγιώτης Φ. Δαλαμάγκας.


Leave a Comment so far
Leave a comment



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s



%d bloggers like this: