ΑΡΕΘΟΥΣΑ


ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΛΕΑΣ 1858-2008
January 14, 2008, 10:00 am
Filed under: ΕΚΚΛΗΣΙΑ

                 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

           “Προσυνεδριακή Ημερίδα Πολιτισμού”

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΛΕΑΣ

1858-2008

 (Η σημερινή εκκλησία Αγίου Νικολάου Αλέας χρονολογείται στα 1858, σύμφωνα με τη μαρτυρία της εφημερίδας “ΑΡΚΑΔΙΑ”. Ο Ναός αντικατέστησε το μικρό πρϋπάρχοντα που χτίστηκε στα 1810. Είναι λάθος η χρονολογία 1810. Τονιζονται οι σχέσεις της Εκκλησίας με το Ναό της Αλέας και με τον χτισμένο γύρω στα 1000 μ. Χ. Ναός του Αγίου Νίκωνος. Η πραματοποίηση ημερίδας κρίνεται θετική για την προβολή των αρχαίων) 

Η σημαντικότητα του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Αλέας μας παραπέμπει τοπογραφικά στο γνωστό ναό της Αλέας Αθηνάς, που αποτελεί συνέχεια της Αρκαδικής θεότητας ΑΛΕΑΣ. Και που σε άγνωστο για εμάς χρόνο ταυτίστηκε με την λατρεία της Αθηνάς. Απόδειξη ότι και τα λατρευτικά «ΑΛΕΑΙΑ» αναφέρονται ως αγώνες που γίνονταν στο θρησκευτικό αυτό κέντρο της ΝΔ πλευράς των τειχών της Αρχαίας Τεγέας.

Είναι προφανές ότι το Θρησκευτικό αυτό κέντρο προϋπήρχε της πόλεως Τεγέας. Ακόμα δίπλα στο ναό υπήρχε ο παραδοσιακός τελετουργικός χώρος που πήρε τη μορφή ΣΤΑΔΙΟΥ  με τεχνητή επίχωση. Ο Παυσανίας διασώζει τον περιγραφικό όρο «ΧΩΜΑ ΓΗΣ». Έτσι η υπόθεση το Στάδιο της Τεγέας να βρίσκεται στο ομώνυμο σήμερα χωριό δεν έχει σοβαρή τεκμηρίωση. Ο Παυσανίας είναι σαφής. Το στάδιο βρίσκεται δίπλα στο Ναό ( δε βρίσκεται μακριά, λέγει).

            Αναζητώντας την ταυτότητα του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Αλέας πρέπει να σταματήσουμε σε μια άλλη υπόθεση. Το όνομα Νικόλαος μας παραπέμπει στο μεσοβυζαντινό ναό του Αγίου Νίκωνος. Η διπλανή πηγή της Αύγης που στην αρχαιότητα και μεσαίωνα είχε περισσότερο νερό (μέχρι πριν από 150-200 χρόνια δίπλα στο χωριό περνούσε και ο ποταμός Αλφειός-Σαρανταπόταμος) ταυτίζεται με το βίο και κάποιο θαύμα του Αγίου. Το βρήκε «έτοιμο»; Πιστεύεται πως το άφθονο νερό του Αγίου Νίκωνος είναι άσχετο με την πηγή της Αύγης και έτρεχε πολύ άφθονο μέχρι πρόσφατα δυτικά του Αγίου Νικολάου και δίπλα στο μεγάλο βωμό της Αλέας Αθηνάς,, στην τριγωνική συμβολή των δύο δρόμων που πλαγιάζουν Δυτικά και Βόρεια του Ι. Ναού.

            Αναφέρουμε συμπληρωματικά πως ο ενοριακός ναός των Πιαλιωτών  στα 1700 (ενετοκρατία) ήταν ο Ναός του Σωτήρος, η «Αγια-Σωτήρα» ή «Σωτηρίτσα» .

Ο πρώτος μαρτυρημένος ναός του Αγίου Νικολάου που χτίζεται το 1810 με πολλά αρχαία και πρωτοχριστιανικά υλικά, μαρτυρείται και στο  δημοσίευμα (Η Ελλάδα του 1830 και οι σχέσεις της με την αρχαιότητα) του νεαρού Γάλλου αρχαιολόγου και φιλέλληνα ερευνητή Edgar Quinet, Μέλους της γαλλικής επιστημονικής αποστολής που ακολούθησε  το Μαιζόν. Αποβιβάστηκε μαζί με άλλους 18 στο Μοριά στις 3 Μαρτίου 1829, λίγους μήνες μετά την εγκατάσταση του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος.

            Με αφετηρία το Ναυαρίνο ξεκίνησε μόνος του στις 12 Μαρτίου 1829 για την περιοδεία του στην απελευθερωμένη Ελλάδα. Στις 29 Μαρτίου ακολουθώντας το δρόμο Βουρλιά-Τρίπολη διασχίζει τον κάμπο της Τεγέας. Εξερευνώντας τα χωριά της Τεγέας επιστρέφει στις 30 και  αναζητώντας τον περίφημο Ναό της Αλέας Αθηνάς. συνάντησε τη μικρή εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Ακολουθεί η ρεαλιστική περιγραφή του, που σκιαγραφεί δραματικά και την ελεύθερη Ελλάδα των ερειπίων.        «Μπήκα στο εκκλησάκι στο Πιαλί, όπου τα χελιδόνια έχουν φτιάξει φωλιές. Ο βωμός, που ακουμπάει πάνω σε έναν κορμό από κίονα, είναι μια νεκρική ενεπίγραφη πλάκα εκείνων των ωραίων εποχών αφιερωμένη σε κάποιον-δεν ξέρω ποιον Αγησίστρατο:ΧΑΙΡΕΤΕ. . . ΑΓΗΣΙΣΤΡΑΤΕ       Σε μια από τις γωνιές του δαπέδου, που είναι πάρα πολύ υγρό, είναι μαζεμένοι σκελετοί, μαζί με κουρέλια από άμφια ιερέων και μια μίτρα επισκόπων. Και όμως, εκεί πρέπει να βρισκόταν ο ναός της ΑΛΕΑΣ ΑΘΗΝΑΣ, χτισμένος με τρεις ρυθμούς, τα αετώματά του, τα ανάγλυφα της ΑΤΑΛΑΝΤΗΣ, του ΜΕΛΕΑΓΡΟΥ και της ΚΑΛΥΔΩΝΑΣ».  Το παλιό αυτό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου πιθανόν να βρισκόταν δυτικότερα του σημερινού ναού (εκεί πλησίον μας βεβαιώνει η εφημερίδα «ΑΡΚΑΔΙΑ»),  χτισμένο δίπλα στα ερείπια του ναού της Αλέας Αθηνάς, που τότε ήταν ένα χωράφι σπαρμένο κουκιά και στη μέση του βρισκόταν ένα αλώνι φτιαγμένο από αρχαία μάρμαρα και μαρμαρόσκονη. Ο Αγιος Νικόλαος παίρνει τη μορφή ερειπιώνα στα 1858. τότε αρχίζουν να λεηλατούνται τα αρχαία του μάρμαρα. Αυτή την εικόνα μας δίδει η εφημερίδα ΑΡΚΑΔΙΑ Β΄  αριθ. Φ. 50, 1 Αυγούστου 1858.  «Οι αφαιρούντες τους αρχαίους λίθους εκ του εν Πιαλίω Ναού του Αγίου Νικολάου κατεδιώχθησαν υπό της Εισαγγελίας.Παρατηρούμεν όμως ότι οικοδομουμένου νέου Ναού εκεί πλησίον, οι λίθοι αφαιρούνται από του πρώτου, καταστάντος ετοιμορρόπου και τίθενται εις την νέαν οικοδομήν».Σήμερα ΝΑ του Ι. Ναού ένας μονολιθικός κίονας μένει ακόμα όρθιος. Δε φαίνεται η βάση του. Βρίσκεται «ad hoc» σαν αρχαίο μνημείο ή επαναχρησιμοποιήθηκε;  Και σε τι κτίσμα; Αυτό είναι δουλειά των υπευθύνων. Ακόμα, τι σχέση έχει ο κίονας με το εκκλησάκι του 1810;  Οπωσδήποτε όμως πρέπει να καθαριστεί ο διάδρομος προσπέλασης, αλλά και η βάση του κίονα.Ο σημερινός ναός του Αγίου Νικολάου χτίζεται προφανώς στα 1858. Και φέτος γιορτάζουμε τα 150 χρόνια του. Μαζί με το ναό της Αλέας Αθηνάς αποτελεί «ΣΥΝΤΑΓΜΑ», καθώς ενσωματώθηκαν πάνω του αρχαία και πρωτοχριστιανικά μάρμαρα από την παλαιοχριστιανική βασιλική της Αλέας.  Με την ευκαιρία των 150 χρόνων του θα πρέπει να θυμηθούμε και τη μοίρα των ερειπίων του ναού της Αλέας Αθηνάς. Και να αναφερθούμε στη μελέτη του ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΖΙΡΩ, Διευθυντή Αναστηλώσεων Αρχαίων Μνημείων, που παρουσιάστηκε κατά την «Προσυνεδριακή Ημερίδα Πολιτισμου. Αρχαιότητες και Ανάπτυξη» που έγινε στο «ΤΕΓΕΑΤΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ» της Επισκοπής, στις  6 Ιουνίου 2005. Η μελέτη ΖΙΡΩ,  με τον προκλητικό τίτλο: «ΚΙΟΝΩΝ ΑΝΑΒΑΣΙΣ. Ανάδειξη του Ναού της Αλέας Αθηνάς» επικεντρωνόταν στη μερική αναστήλωση κάποιων κιόνων με τους υπάρχοντες διάσπαρτους σπονδύλους. Ο Ναός έτσι θα αποκτούσε ταυτότητα, προσωπικότητα και «ζωτικότητα». Ο τότε Υφυπουργός Πολιτισμού Πέτρος Τατούλης παρέπεμψε το θέμα σε Επιτροπή Επιστημόνων. Αλλά κάποιος χρυσός κανόνας λέει: «Για να ματαιώσεις κάτι, ζητάς πάντα να γίνει καλύτερο». Αλλά δεν ξέρουμε και τι άλλο ή άλλα μπορεί να  συνέβησαν. Αλλά το καθολικό αίτημα Τεγεατών και Αρκάδων, να «αναμορφωθούν» (μερική αναστήλωση) οι κίονες του ναού, σκόνταψε και . . . «κουτσαίνει». Άλλες μελέτες του Δ. Ζιρώ περπάτησαν κανονικά και παρουσίασαν εξέλιξη.     

            Ο Ναός του Αγίου Νικολάου αποτελεί «ipso jure» διπλό μνημείο πολιτισμού. Αρχιτεκτονικό δύο αιώνων και ιστορικό πάρα πολλών. Έτσι η  πρόταση του «ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» για την οργάνωση μιας ημερίδας με την ευκαιρία των 150 χρόνων αναφέρεται και στις δύο συναρμόδιες Εφορείες Αρχαιοτήτων, την Ιερά Μητρόπολη Μαντινείας και Κυνουρίας, το Δήμο Τεγέας, τους τοπικούς πολιτιστικούς φορείς κ.λ.π.

            Θεωρούμε πως κάνοντας αυτή την πρόταση εκφράζουμε το δημόσιο αίσθημα, αλλά και προσπαθούμε να διαμορφώσουμε μια ευαίσθητη τοπική κοινωνία που θα πρέπει να μάθει να ζει και στις τρεις διαστάσεις του χρόνου. Να αποκτήσει μια γνήσια ταυτότητα σύμφωνα και με τον «διορθωμένο» Αριστοτελικό ορισμό. «Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΟΝ». Ακόμα και σύμφωνα με το  λογότυπο του ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΤΕΓΕΑΣ, «Η ΑΡΚΑΔΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ».            Η πρόταση δημοσιεύεται και στην ιστοσελίδα του

ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ.

«Η ΑΡΕΘΟΥΣΑ»

https://arethusa.wordpress.com

Για την αντιγραφή

Παναγιώτης Φ. Δαλαμάγκας 


Leave a Comment so far
Leave a comment



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s



%d bloggers like this: